Քիմիա

Նախագիծ`Մեկ տարրի պատմություն

Նպատակը`
1.Կրկնել ամբողջ 7-րդ դասարանի թեմաները
2.Զարգացնել սովորողների մոտ  ինքնուրույն աշխատելու և իրենց ստեղծագործական աշխատանքի ներկայացնելու կարողությունները  և ունակությունները
Ընթացքը`
Սովորողները ընտրում են  իրենց ցանկացած տարրը,պատասխանելով հարցերին         պրեզենտացիայի կամ ֆիլմի ձևով ներլայացնում իրենց բլոգներում             
1.Տարրի բնութագրումը`                                                                             1քիմիական  տարրի  նշանը…….
2կարգաթիվը….., միջուկի  լիցքը ….., 3հարաբերական  ատոմային  զանգվածը…. 4)մեկ  ատոմի  զանգվածը (գ)…………5Դիրքը պարբերականհամակարգում«ո՞ր  պարբերության տարր  է,խումբը…,ենթախումբը….…..6)  Ատոմի  բաղադրությունը՝                                                                           7)էլեկտրոնային  թաղանթի  կառուցվածքը……8)ինչպիսի՞ տարր էմետաղ  էթե՞ ոչմետաղ9Օքսիդացման աստիճանը`ՕԱ10)իզոտոպներ
11)հավաքել տեղեկություններ այդ տարրի մասին՝տարածվածությունը,հատկությունները,որ նյութերի բաղադրության մեջ է մտնում այդ տարրը,այդ նյութերի կիրառումը:2.Տարրի պարզ  նյութ առաջացած ֆիզիկական հատկությունները,
3.Տարրի հայտնագործումը և անվանակարգը
4.Տարրի տարածվածությունը
5.Ինչ նյութերի կազմի մեջ է մտնում, գրեք առնվազն երեք նյութ`                         Գրեք այդ նյութերի  բանաձևերը:,անվանումըները
Այդ նյութերի ֆիզիկական հատկությունները

Նյութի անվան. Ագրեգ.վիճակը գույնը հոտը համը Խտու-թյունը
գ/մլ
ρ
Լուծ.ջրում tհալմ.tեռմ. Ջերմա-Էլեկտրա-հաղորդակց. Պլաստ.

Թթվածին պարբերական համակարգի 2-րդ պարբերության, 6-րդ խմբի քիմիական տարր, կարգահամարը՝ 8, ատոմական զանգվածը՝ 15,9994։ Ատոմի էլեկտրոնային թաղանթների կառուցվածքը 1s22s22p4 է։ Սովորական պայմաններում (0 °C, 760 մմ սնդիկի սյուն) թթվածինը անգույն, անհոտ և անհամ գազ է։

Թթվածինը ամենատարածված քիմիական տարրն է Երկրի վրա։ Կապված թթվածինը կազմում է Երկրի ջրային շերտի զանգվածի 6/7 մասը (85,82 % ըստ զանգվածի), մթնոլորտում, որտեղ նա գտնվում է ազատ վիճակում, պարունակությամբ երկրորդն է (23,15 % ըստ զանգվածի) ազոտից հետո։ Փոփոխությունը օդում 0,1 % -ից չի անցնում։ Մթնոլորտում թթվածնի կորուստը օքսիդացման, այրման, նեխման և շնչառության պատճառով լրացվում է ֆոտոսինթեզով։ Թթվածինը առաջին տեղն է առաջացրած միներալների թվով (1364), որոնց մեջ թթվածնի պարունակությամբ գերակշռում են սիլիկատները, քվարցը, երկաթի օքսիդները, կարբոնատները և սուլֆատները։

Թթվածինը մտնում է բոլոր այն նյութերի բադադրության մեջ, որոնցից կազմված են կենդանի օրգանիզմները, օրինակ, մարդու օրգանիզմը պարունակում է մոտավորապես 65 % թթվածին։ Ունի երեք կայուն իզոտոպ՝ Օ16 (99,75 %), Օ17 (0,037 %) և Օ18 (0,204 %)։ Արհեստականորեն ստացվել են 14, 15 և 19 զանգվածի թվերով ռադիոակտիվ իզոտոպներ։ Թթվածնի բոլոր իզոտոպների միջուկները կազմված են 8 պրոտոնից և համապատասխանաբար 6, 7, 8, 9, 10 և 11 նեյտրոնից, իսկ էլեկտրոնային թաղանթը՝ երկու ներքին և վեց արտաքին էլեկտրոններից։

Նախկինում թթվածնի ատոմին միացություններում վերագրվում էր բացասական 2 լիցք։ Սակայն, ինչպես ցույց տվեցին փորձնական տվյալները, Օ−2 իոն գոյություն չունի ոչ ազատ վիճակում, ոչ էլ միացություններում և թթվածնի բացասական էֆեկտիվ լիցքը չի անցնում մեկից։

Հանդես է գալիս երկու ալոտրոպ ձևափոխությունների տեսքով՝ թթվածին (O2) և օզոն (O3

Քիմիա

Համացանցից սովորողները ծնողների հետ միասին գտնել այն գիտնականների մասին տեղեկություններ,որոնք ստեղծել են պարբերական համակարգը

  1. Կարողանալ նյութերը բաժանել մետաղների և ոչմետաղների,և հասկանալ դրանց հատկությունների տարբերությունը 

Քննարկվող հարցեր

  1. Ինչու են դասակարգել տարրերը
  2. Տարրերի առաջին դասակարգումը`Մետաղներ և ոչմետաղներ
  3. Ինչու էր թերի այդ դասակարգումը
  4. Պարբերական համակարգի ստեղծումը
  5. Մենդելեևի կյանքը և գործունեությունը
  6. Ատոմի կառուցվածքը և կարգաթվի նշանակությունը
  7. Պարբերությունը և նրա նշանակությունը
  8. Խմբեր և ենթախմբեր

Քիմիա

Քննարկվող հարցեր`

1.Ինչու են դասակարգել տարրերը

Երբ որ տարրերը 60-ից շատացան, անրաժեշտ էր դասակարգել, քանի որ դժվար էր առանց դասակարգելու տարրերը։

2.Տարրերի առաջին դասակարգումը

Մետաղներ և ոչմետաղներ

3.Պարբերական համակարգի ստեղծումը

Մետաղները, բացի սնդիկից, պինդ են, պլաստիկ են, ունեն մետաղական փայլ, ունեն  ջերմա-էլեկտրահաղորդականություն։ Ոչ մետաղները, եթե պինդ են փխրուն են մեծ մասամբ հեղուկ կամ գազային նյութեր են, չունեն պլաստիկություն, չունեն փայլ, չունեն ջերմա-էլեկտրահաղորդականություն։ Այս դասակարգումը թերի էր, որովհետև գտնվեցին տարրեր, որոնք ունեին և՛ մետաղական, և՛ ոչմետաղական հատկություններ։ Հաջորդ քայլը Բոլոր մետաղներից առանձնացրեցին ամենաակտիվ մետաղները, որոնք կոչվեցին Ալկալիական մետաղներ Ոչմետաղներից առանձնացրեցին ամենա ակտիվ ոչմետաղները՝Հալոգենները։ Հալոգեն բատռը ունարենից թարգմանվում է աղածին։ Աստատ2: Առանձնացրեցին ազնիվ՝Իներտ գազերը։

4.Ալկալիական մետաղներ,հալոգեններ,իներտ գազեր

Ալկալիական մետաղներ՝Լիթիում, Նատրիում, Կալիում, Ռուբիդիում, Ցեզիում, Ֆրանսիում։

Հալոգեններ ՝ Ֆտոր², Քլոր², Բռոմ², Յոդ², Աստատ²:

Իներտ գազեր՝ Հելիում, Նեոն Արգոն, Կրիպտն, Քսենոն Ռանդոն։

5.Ինչ է ցույց տալիս կարգաթիվը,ատոմի կառուցվածքը

Կարգաթիվը կամանկնում է միջուկի լիցքի հետ կամ պրոտոնների և էլեկտրոնների թվի հետ։

Ատոմը բաղկացած է միջուկից, միջուկը կազմված է դրական պրոտոններից և չեզոք նեյտրոններրց։ Միջուկի կողքերի պտտվում են բացասական էլեեկտրոններից։ Միջուկը դրական է, իսկ ատոմը էլեկտրաչէզոք մասնիկ է, որովհետև պրետենների և էլեկտնոնների թիվը իրար հավասար են։ Քանի որ էլեկտրոնների զանգվածը 2000 անգամ փոքր է պրոտոնների և նետրոնների զանգվածիծ և նրանք գտնվում են անընդհատ շարժումի մեջ, ապա նրանց զանգվածը ընդունելու են որպես 0։

6.Ինչ է պարբերությունը,ինչ է ցույց տալիս պարբերության համարը

Պարբերության համարը համնկնում է ատոմի էլեկտրոնային շերտերի քանակի հետ։ Միջուկից կան տարածություններ, որտեղ էլէկտրոնների գտնվելու հավանականությունները մեծ է, կոչվում էլեկտրոնային շետեր

N=2n

N – ē – ի թիվ

n – շերտի համարը

Եթե շերտում էլեկտրոնների թիվը պակաս է, ապա այն անվանում  են չավարտված, իս եթե կա՝ ավարտված։ Ավարտված շերտեր ունեն ունեն միայն ազնիվ գազերը։ Այն տարրերը, ովքեր վերջի շերում ունեն 4-ից չիք էլեկտրոններ, պետք է կորցնեն և լինեն մետաղներ։ Այն ատոմները, որոնք վերջի շերտում ունեն 4-ից շատ էլեկտրոններ, նրանք ընդունում են և ունենում են ոչմետաղական հատկություններ։ Պարբերութուններում մետաղական հատույթյունները թուլանում են, իսկ ոչմետաղական հատկությունները՝ ուժեղանում։ Խմբի համարը, եթե տարրը գգտնվում է գլխավոր ենթախմբում, ցույց տալիս էլեկտրոնների թիվը վերջի շերտում։

7.Ինչ է խումբը և ենթախումբը,ինչ է ցույց տալիս խմբի համարը

Պարբերությունը՝տարրերիհորիզոնականշարքերենգրվածըստկարգաթվերիմեծացումով,սկսվումենալկալիականմետաղովվերջանումազնիվգազով:

Պարբերություններըբացառությամբառաջինիտարրերիայնհորիզոնականշարքերնենորոնքսկսվումենալկալիականմետաղովևվերջանումիներտգազով:

8.Ինչ է օքսիդացման աստիճանը

Օքսիդացման աստիճանը ցույց է տալիս, թե տվյալ տարրը քիմիական ռեակցիանների ժամանակ քանի էլեկտրոն է տալիս կամ ընդհունում։

9.Մետաղներ,ոչմետաղներ

Մետաղները, բացի սնդիկից, պինդ են, պլաստիկ են, ունեն մետաղական փայլ, ունեն  ջերմա-էլեկտրահաղորդականություն։ Ոչ մետաղները, եթե պինդ են փխրուն են մեծ մասամբ հեղուկ կամ գազային նյութեր են, չունեն պլաստիկություն, չունեն փայլ, չունեն ջերմա-էլեկտրահաղորդականություն։
10.Իզոտոպներ

Իզոտոպները նույն ատոմի տարատեսակներն են, որոնք ունեն նույն միջուկի լիցը, բայցունեն տարբեր հարաբերական ատոմաին զանգվաածներ։

11.Տարրի բնութագրումը

Բնութագրեքհետևյալտարրերըջրածին;  ածխածին;   նատրիում;  ազոտ;  մագնեզիում;  թթվածին;  ալյումինֆոսֆորտարրերը.

 1քիմիականտարրինշանը…….

2) կարգաթիվը….., միջուկիլիցքը ….., 

3) հարաբերականատոմայինզանգվածը…. 

4)մեկատոմիզանգվածը (գ)…………

5) Դիրքը պարբերական համակարգում“ո՞րպարբերությանտարրէ,խումբը…,ենթախումբը….…..

6)  Ատոմի բաղադրությունը                                                                              7)էլեկտրոնայինթաղանթիկառուցվածքը……

8)ինչպիսի՞ տարր է` մետաղ  է, թե՞ ոչմետաղ

9) Օքսիդացման աստիճանը`ՕԱ

Ջրածին

 1քիմիականտարրինշանը H

2) կարգաթիվը 1միջուկիլիցքը 1, 0079, 

3) հարաբերականատոմայինզանգվածը 1

4)մեկատոմիզանգվածը (գ) 1,00874

5) Դիրքը պարբերական համակարգում`ո՞րպարբերությանտարրէ 1-ին,խումբը I,ենթախումբը 2-րդական

6)  Ատոմի բաղադրությունը 1 P, 1 n

7)էլեկտրոնայինթաղանթիկառուցվածքը 1s¹

8)ինչպիսի՞տարրէմետաղէթե՞ոչմետաղ

ոչմետաղ

9) Օքսիդացման աստիճանը`ՕԱ

1

Ածխածին

1քիմիականտարրինշանը C

2) կարգաթիվը 6միջուկիլիցքը 12,011 

3) հարաբերականատոմայինզանգվածը 12

4)մեկատոմիզանգվածը (գ) 12,0096

5) Դիրքը պարբերական համակարգում“ո՞րպարբերությանտարրէ 2-րդ ,խումբը IV,ենթախումբը 2

6)  Ատոմի բաղադրությունը    12P, 12 n                                                                         7)էլեկտրոնայինթաղանթիկառուցվածքը 2s22p2

8)ինչպիսի՞ տարր է` մետաղ  է, թե՞ ոչմետաղ

ոչմետաղ

9) Օքսիդացման աստիճանը`ՕԱ

4

Նատրիում

1քիմիականտարրինշանը Na

2) կարգաթիվը 11միջուկիլիցքը +11

3) հարաբերականատոմայինզանգվածը 23

4)մեկատոմիզանգվածը (գ) 22,98976928

5) Դիրքը պարբերական համակարգում“ո՞րպարբերությանտարրէ 3-րդ ,խումբը I,ենթախումբը 2-րդ

6)  Ատոմի բաղադրությունը    23 P, 23n                                                                          7)էլեկտրոնայինթաղանթիկառուցվածքը [Nе]3s1

8)ինչպիսի՞ տարր է` մետաղ  է, թե՞ ոչմետաղ

մետաղ  

9) Օքսիդացման աստիճանը`ՕԱ

1

Ազոտ

1քիմիականտարրինշանը N

2) կարգաթիվը 7միջուկիլիցքը 14,007, 

3) հարաբերականատոմայինզանգվածը 14

4)մեկատոմիզանգվածը (գ) 14,00643

5) Դիրքը պարբերական համակարգում“ո՞րպարբերությանտարրէ 2,խումբըV,ենթախումբը 2-րդական

6)  Ատոմի բաղադրությունը  14 P, 14 n                                                                            7)էլեկտրոնայինթաղանթիկառուցվածքը 2s²2p³

8)ինչպիսի՞ տարր է` մետաղ  է, թե՞ ոչմետաղ

ոչմետաղ

9) Օքսիդացման աստիճանը`ՕԱ

V

Մագնեզիում

1քիմիականտարրինշանը Mg

2) կարգաթիվը 12միջուկիլիցքը 24,305, 

3) հարաբերականատոմայինզանգվածը 24

4)մեկատոմիզանգվածը (գ) 24,304

5) Դիրքը պարբերական համակարգում“ո՞րպարբերությանտարրէ 3-րդ,խումբը II,ենթախումբը 2-րդական

6)  Ատոմի բաղադրությունը  24 P, 24 n                                                                             7)էլեկտրոնայինթաղանթիկառուցվածքը 3s²

8)ինչպիսի՞ տարր է` մետաղ  է, թե՞ ոչմետաղ

մետաղ

9) Օքսիդացման աստիճանը`ՕԱ

2

Թթվածին

1քիմիականտարրինշանը O

2) կարգաթիվը 8միջուկիլիցքը 15,999

3) հարաբերականատոմայինզանգվածը 16

4)մեկատոմիզանգվածը (գ) 15,99903

5) Դիրքը պարբերական համակարգում“ո՞րպարբերությանտարրէ 2-րդ,խումբը 6,ենթախումբը 2-րդական

6)  Ատոմի բաղադրությունը   16 P, 16 n                                                                           7էլեկտրոնայինթաղանթիկառուցվածքը 2s22p4

8) ինչպիսի՞ տարր է` մետաղ  է, թե՞ ոչմետաղ 

ոչմետաղ

9) Օքսիդացման աստիճանը`ՕԱ

6

Ալյումին

1քիմիականտարրինշանը Al

2) կարգաթիվը 13միջուկիլիցքը 26, 982, 

3) հարաբերականատոմայինզանգվածը 27

4)մեկատոմիզանգվածը (գ) 26, 9815386

5) Դիրքը պարբերական համակարգում“ո՞րպարբերությանտարրէ 3,խումբը III,ենթախումբը 2-րդական

6)  Ատոմի բաղադրությունը  27 P, 27n                                                                            7)էլեկտրոնայինթաղանթիկառուցվածքը 3s23p1

8)ինչպիսի՞ տարր է` մետաղ  է, թե՞ ոչմետաղ

մետաղ

9) Օքսիդացման աստիճանը`ՕԱ

3

Ֆոսֆոր

1քիմիականտարրինշանը P

2) կարգաթիվը 15միջուկիլիցքը 30,974, 

3) հարաբերականատոմայինզանգվածը 31

4)մեկատոմիզանգվածը (գ) 23

5) Դիրքը պարբերական համակարգում“ո՞րպարբերությանտարրէ 3,խումբը V, ենթախումբը 2-րդական

6)  Ատոմի բաղադրությունը  31 P, 31 n                                                                            7)էլեկտրոնայինթաղանթիկառուցվածքը 3s23p3

8)ինչպիսի՞ տարր է` մետաղ  է, թե՞ ոչմետաղ

ոչմետաղ

9) Օքսիդացման աստիճանը`ՕԱ

5

Ֆոսֆոր

 1քիմիականտարրինշանը P

2) կարգաթիվը 15միջուկիլիցքը 16, 

3) հարաբերականատոմայինզանգվածը 31

4)մեկատոմիզանգվածը (գ) 30, 973762(4)

5) Դիրքը պարբերական համակարգում“ո՞րպարբերությանտարրէ 3 ,խումբըV, ենթախումբը գլխավոր

6)  Ատոմի բաղադրությունը  15 P, 16n                                                                  7)էլեկտրոնայինթաղանթիկառուցվածքը 3s²p³ 

8)ինչպիսի՞ տարր է` մետաղ  է, թե՞ ոչմետաղ

9) Օքսիդացման աստիճանը`ՕԱ

-3

Հարցեր և վարժություններ

  1. Առավելագույնըքանի՞էլեկտրոնիկարողէ «տեղտրամադրել» ատոմիչորրորդ

էներգիականմակարդակը:

Կարգաթվի քանակով

  1. Հետևյալ մեծություններիցորի՞հետէհամընկնումքիմիականտարրիատոմի

էներգիականմակարդակներիթիվըհիմնականվիճակում.

ակարգաթվին

բխմբիհամարին

գպարբերությանհամարին

դհարաբերականատոմայինզանգվածին

  1. Հետևյալպնդումներիցո՞րնէճիշտ.

1) ատոմիէլեկտրոնային թաղանթնառաջացնումենատոմումառկաբոլորէլեկտրոնները.

2) միջուկինառավելմոտգտնվողէլեկտրոնայինշերտնանվանվումէարտաքին:

աերկուպնդումներնէլճիշտեն

բերկուպնդումներնէլսխալեն

գճիշտէմիայնառաջինը

դճիշտէմիայներկրորդը

  1. Արտաքինազդեցությանբացակայությանդեպքումէլեկտրոններնըստէներգիական

մակարդակներիբաշխվումենայնպեսորատոմիգումարայինէներգիան

Նվազագույնն է: Ատոմինմանվիճակնանվանվումէ առավելագույն վիճակ:

Հետևյալարտահայտությանո՞րբառնէբացթողած. «Երկրորդայինենթախմբերնսկսվում

են նվազագույնպարբերությանտարրերից».

անվազագույն                       

բառավելագույն

  1. Քիմիականո՞րտարրիատոմինէհամապատասխանումհետևյալէլեկտրոնային

գծապատկերը.

 +5) 2) 3)

աբերիլիումբբորգածխածինդազոտ